Stambewustzijn in optima forma

Onze vrijdagvraag lag in het verlengde van de post over een Afrikaanse stam, die iets heel moois doet als iemand iets verkeerds of pijnlijks heeft gedaan. Ze brengen die persoon naar het midden van het dorp, waar de hele stam zich om hem heen verzameld. Gedurende twee dagen vertellen ze hem alle goede dingen die hij ooit heeft gedaan.
De stam ziet misstappen als een roep om hulp, want ze gaan er van uit dat elk mens helemaal GOED op aarde komt, maar bij het streven naar veiligheid, liefde, vrede en geluk soms fouten maakt. Ze komen samen in het belang van hun stamgenoot. Om hem weer met zijn ware natuur te verbinden en hem te herinneren aan wie hij werkelijk is. Tot hij zich ten volle de waarheid herinnert die hij tijdelijk kwijt was: “IK BEN GOED”.

Deze post werd massaal ‘geliked’, gedeeld en er werd heel veel op gereageerd. Wat wil dat zeggen?

In het artikel ‘Stamp het Stamdenken er niet in’, in de Volkskrant van 2 februari j.l. dat we bij deze vrijdagvraag betrokken, zegt Kustaw Bessems dat scholen het individualisme zo veel mogelijk moeten bevorderen. Dit om stamdenken, ‘tribalism’ (een term van de Amerikaanse filosoof en activist Austin Dacey) te voorkomen. “Omdat stamdenken leidt tot ‘stammenstrijd’: strijd tussen groepen, waar niemand baat bij heeft.”

Hierin klinkt een heel andere visie door op wat ‘stamdenken’ en ‘stambewustzijn’ is dan de post van de Afrikaanse stam laat zien. Bij Bessems ligt de nadruk op rivaliteit tussen groepen; op hoe je mogelijke escalatie, strijd en geweld kan indammen.

Het is onmiskenbaar een aspect van het stambewustzijn dat je bij je eigen groep hoort, niet bij een andere groep. Dat lijkt misschien ver van ons bed en iets van lang geleden, maar in feite leven we allemaal in ‘stammen’: je gezin, familie, vriendengroep, club, vereniging etc. zijn evenzoveel ‘stammen’. Ieder mens is nu dus lid van meerdere ‘stammen’. Kustaw Bessems suggereert in zijn artikel dat dit alleen maar schadelijk is, omdat stammen met elkaar op de vuist gaan. Hij versimpelt daarmee de werkelijkheid, want waarom bestaan er eigenlijk stammen? Alleen maar om andere stammen te bestrijden?

De vraag stellen is feitelijk al het antwoord geven, want ieder mens voelt dat zijn verschillende eigen ‘stammen’ een heel andere functie hebben: je voelt je er thuis, je hoort er bij, het is veilig en vertrouwd. Je weet wat je aan elkaar hebt. Dat is precies de basisfunctie van elke stam. Alleen als de veiligheid, rust, zekerheid en dus het voortbestaan van de stam door een andere stam bedreigd wordt, zal de stam de andere stam bestrijden. Elk gevecht heeft als ultiem doel om de vertrouwde zorg voor elkaar binnen de stam veilig te stellen.

In onze maatschappij is er erg veel aandacht voor uitingen waarin je een ‘stammenstrijd’ kan herkennen, zoals geweld tegen zorgverleners en groepen jongeren die een toevallige passant in elkaar slaan. Als je daarbij uit het oog verliest wat het uiteindelijke doel ervan is, kom je al te gemakkelijk tot ‘oplossingen’ waarbij het kind met het badwater wordt weggegooid. Zo pleit Kustaw Bessems voor het bevorderen van het individualisme: het Individualiserende Bewustzijn. Het idee dat je daarmee het Stambewustzijn zou kunnen uitroeien, is het gevolg van een massale tunnelvisie op het Stambewustzijn, alsof dat alleen een bron van strijd en vechtpartijen zou zijn.

Hoewel het Individualiserende Bewustzijn wijd verbreid en heel dominant is geworden, heeft het nooit de plaats van het  Stambewustzijn kunnen innemen. Dat komt omdat het Individualiserend Bewustzijn geen goed alternatief heeft voor de veiligheid, geborgenheid en de zorg voor elkaar. Je kan dat voor jezelf proberen te regelen, maar in de praktijk lukt het toch het beste samen. Dan is het bovendien veel leuker!

Zo worden we ons bewust waarom het Individualiserende Bewustzijn geen antwoord heeft op knokpartijen en andere excessen van het Stambewustzijn. Het steeds heftiger onderdrukken ervan, een route die door het justitiële apparaat wordt gepropageerd, is om dezelfde reden net zo min een oplossing, want ook dan is er geen enkele aandacht voor het basisprobleem: een stam de vecht voor zijn eigen veiligheid. Willen we geweldsexcessen echt oplossen, dat zullen we oog moeten krijgen voor de gewone menselijke behoefte aan rust, je vertrouwd en veilig kunnen voelen in de groep waar je je thuis voelt.

Dat onze post van hoe een Afrikaanse stam dat oplost zo ongelooflijk veel is gedeeld, ‘geliked’ en becommentarieerd, zegt ons dat de tijd rijp is dat we dàt centraal stellen en we niet langer uitsluitend op de geweldsexcessen moeten focussen.

Als we er naar kijken hoe we de zorg voor elkaar nieuwe vormen kunnen geven en daar samen over blijven praten, ontstaan de goede en juiste oplossingen gaandeweg vanzelf.

Krijn Koetsveld.

This entry was posted in Blog. Bookmark the permalink.