Religie en Spiritualiteit

Het radiointerview over de relatie tussen het Verenigend Bewustzijn en het Hindoeïstische principe ’eenheid in verscheidenheid’ was aanleiding tot de vrijdagvraag: ”Is het Verenigend Bewustzijn een religieuze en/of spirituele Bewustzijnsvorm?”

Religie (godsdienst) en spiritualiteit (van ’spirit’: ’geest’ of ’ziel’ ) hebben gemeen dat ze zich richten op een gebied buiten de zintuiglijke waarneming. Bij Bewustzijnsvormen definiëren we ’bewustzijn’ als ’de mogelijkheid om waar te nemen’. Dat is niet beperkt tot zintuiglijke waarneming, want dromen, intuïtie en ingevingen zijn net zo goed waarnemingen als dat wat je ziet, hoort, voelt, ruikt en proeft. In die zin zou je Bewustzijnsvormen dus ook (maar niet alleen) religieus en spiritueel kunnen noemen. Maar dat zegt nog niets over de afzonderlijke Bewustzijnsvormen.

Er zijn veel religies en allemaal hebben ze hun eigen verhaal en geschiedenis. Ook heeft elke religie ideeën of voorschriften rond de beste manier van leven en houdt ze de eigen groep bijeen door middel van regels en sancties. De meeste religies hebben per groep één persoon aan het hoofd en soms ook in een overkoepelend geheel, zoals de Dalai Lama en de Paus. Dit zijn typische kenmerken van stammen. De stamleden stellen het belang van de stam boven hun eigen belang, zijn loyaal aan de ideeën van de stam en erkennen de stamoudste als leider. Zij volgen en accepteren zijn besluiten. Alle religies passen daardoor in het Stambewustzijn (SB). Dat stelt dat je maar bij één stam kan horen en datzelfde geldt voor een religie: je bent nooit tegelijk lid van meerdere religies. Maar dat wil niet zeggen dat het SB religieus is. Politieke partijen zijn ook stammen, net als voetbalclubs en gezinnen. Je bent nooit fan van meerdere clubs, geen lid van meerdere politieke partijen en je komt voort uit één gezin. Het SB bakent zo een gedachtengoed af, als een samenbindende visie die enerzijds de groep/stam bijeenhoudt en anderzijds het onderscheid met anderen groepen/stammen weergeeft. Dat doen religies ook – en altijd.

Zo’n organisatie volgens het principe van de stam kom je bij spiritualiteit niet of nauwelijks tegen. Spiritualiteit is eerder persoonlijk en wordt dan ook veel meer beschreven als een eigen, unieke ervaring, die daardoor niet herhaalbaar is. Zou je spiritualiteit binnen de Bewustzijnsvormen willen plaatsen, dan denk je dus niet aan het Stambewustzijn, maar eerder aan het Individualiserende Bewustzijn (IB). Maar de ik-gerichtheid van het IB maakt iemand meer kwetsbaar, waardoor je sneller angst ervaart. Dat vernauwt het bewustzijn zodanig, dat er weinig of geen plaats is voor spirituele ervaringen. Iemand die (vrijwel) alleen in het IB leeft, zal dan ook niet of nauwelijks spirituele ervaringen hebben en het bestaan ervan al snel afwijzen. Moet je ’spiritualiteit’ daarom in het Verenigend Bewustzijn (VB) plaatsen?

De vrijdagvraag kwam voort uit de overeenkomst tussen de woorden ’eenheid’ en ’verenigend’, dat naar die ’eenheid’ verwijst. Daarbij komt het Hindoeïstische begrip ’eenheid in verscheidenheid’ dicht bij een belangrijk uitgangspunt van het VB: ”als je weet wie je bent, wat je waard bent, waar je goed in bent, kan je samen met een ander die dat ook van zichzelf weet, veel grotere hoogten bereiken dan voor elk afzonderlijk mogelijk zou zijn”. Daarvoor moet je niet willen winnen, maar willen samenwerken, samengaan… Zo’n ervaring van grote hoogte laat zich nooit sturen, maar àls het gebeurt, kan het zo verrassend zijn, dat je het ’een spirituele ervaring’ zou kunnen noemen. Zoiets ontstaat alleen in zo’n VB vorm van ’eenheid in verscheidenheid’, maar die is totaal niet gebonden aan een groep of stam. Het gebeurt meestal tussen twee of drie mensen, maar in principe zou het kunnen uitgroeien tot een wereldwijd netwerk.

Het is opvallend om dit centrale kenmerk van het VB terug te vinden in één van de oudste religies. Het ontstaan van het Hindoeïsme gaat zó ver terug in de tijd, dat het waarschijnlijk de oudste religie is, waar de andere religies gaandeweg uit voortgekomen zijn. De meeste religies spreken nauwelijks over ’eenheid’, of het moet gaan over het ’bewaren van de eenheid’ in de eigen groep. Dat gaat dan over aanpassen aan de visie en de regels, zoals dat in het SB past. In de ’eenheid in verscheidenheid’ van het Hindoeïsme proef je iets anders; dat past inderdaad veel meer in het VB.

Maar is het VB daarmee een religieuze of spirituele Bewustzijnsvorm? Nee, want mensen die zich realiseren dat de natuur over de hele planeet een eenheid vormt, en zeggen dat we de natuur moeten beschermen, praten ook vanuit een VB. En zo’n bewuste, natuur- en milieu-gerichte visie noemen we meestal niet religieus of spiritueel. Maar het heeft duidelijke kenmerken van het VB: ’alleen samen kunnen we het verbeteren en samen komen we tot veel betere ideeën hoe we dat kunnen doen’.

Ik kom zo bij deze conclusie uit: als je één, of meerdere Bewustzijnsvormen wil onderbrengen bij religies en/of spiritualiteit, begin je aan de verkeerde kant. De Bewustzijnsvormen kunnen iets zeggen over bewustzijnsaspecten van religies en spiritualiteit, maar zijn zelf geen religieuze visie of spirituele ervaring. Dat verklaart waarom bijvoorbeeld het Hindoeïstische principe van ’eenheid in verscheidenheid’ lijkt op het VB: het Verenigend Bewustzijn kent dat principe, maar omvat tegelijkertijd veel meer. Ondertussen heeft dit principe van één van de oudste, zo niet de oudste religie laten zien dat het VB niet iets totaal nieuws is, maar een Bewustzijnsvorm die heel lang ongezien, ongekend, onbewust is geweest. Dit is een mooie bevestiging van iets dat we al langer dachten. En dat krijgen we nu zomaar cadeau! Dit is het magische aan het VB: je snapt niet hoe het werkt, maar ineens en heel verrassend is daar een nieuw idee of inzicht. Alsof het VB je een glimp wil laten zien van wat je hele bewustzijn (alle Bewustzijnsvormen samen) nog meer te bieden heeft. Van mij mag je dat gerust een spirituele ervaring noemen.

Krijn Koetsveld.

This entry was posted in Blog. Bookmark the permalink.

Comments are closed.