Open brief aan Johnny de Mol

Deventer, 19 mei 2014

Beste Johnny,

Vanavond de voorlopig laatste aflevering van Project P: Stop Het Pesten. Wat zal jij balen. Want het stond op het punt om een groot succes te worden, iets waar volgens mij iedereen op hoopt, een eind aan het pesten. Waarom werkte het in de eerste drie afleveringen, en waarom ging het toch mis? Ik heb misschien een ingang:

Laten we wel wezen, jij hebt gewoon het imago en de uitstraling van een straatschoffie, in het lichaam van een volwassen man. Iets waardoor mensen hun open brieven aan jou beginnen met ‘Beste Johnny’, en niet met ‘Geachte heer de Mol’. En dat is dus precies waarom jij de meest aangewezen persoon bent om Project P te maken. En waarom het, tot nu toe, echt wel werkt. Want jij past qua uitstraling in zo’n groep waar pesten plaatsvindt, maar je hebt de volwassen brains om het aan te kaarten op een manier die werkt. Daarom oprecht gefeliciteerd. Respect voor wat je bereikt hebt in de uitzendingen die al te zien zijn geweest. Er zijn natuurlijk vraagtekens te plaatsten bij de methode, zowel de verborgen camera’s als dat het op TV uitgezonden wordt, maar inmiddels ben ik er wel van overtuigd dat in ieder geval jouw intenties oprecht zijn.

Met Project P kan het twee kanten op de komende tijd: of het is te controversieel en wordt definitief uitgekost, gestopt of afgeschoten, of het wordt geaccepteerd en vindt doorgang. Eigenlijk net als een kind in een klas. De vraag die in de lucht blijft hangen is: wat maakt dat de balans soms doorslaat naar pesten, en soms naar vreedzaam samenzijn? En hoe zouden we daar invloed op uit kunnen oefenen?

Over het algemeen zijn de reacties op die vraag nogal nauw gedacht: “pesters moeten gewoon normaal gaan doen”. Maar… gezien pesten zoveel voorkomt zou je kunnen zeggen dat pesters al normaal doen, dat pesten dus blijkbaar en helaas, normaal is. Wij zijn het echter collectief niet meer zo eens met die norm. Zijn we het er dan ooit mee eens geweest? Nee. Toch is pesten ergens een keer de norm geworden. Waarom?

Om daar een antwoord op te geven wil ik je vragen om even in een breder perspectief te kijken. Want pesten is slechts één uitwas van deze norm. Ook huiselijk geweld, geweld tegen hulpverleners, ons politieke stelsel, zelfs ons gehele onderwijssysteem, de gemiddelde bedrijforganisatie, discriminatie en ga zo maar door, zijn allemaal uitwassen van deze norm. Een norm die we dus niet allemaal met volledige consensus hebben aanvaard, maar die zo is gegroeid of moet ik zeggen vergroeid, door grenzen die gesteld zijn.

Welke grenzen? De ongeschreven grenzen van de Stam. Het beeld dat wij nu bij ‘een stam’ hebben, is een beetje zoals in The Godfather. Er is een leider die beveelt en iedereen doet alsof hij doet wat de leider zegt, maar vreet ondertussen zijn eigen ongein uit. Of we denken bij stam aan ‘vroeger bij moeder thuis’, waar je onder de plak zat en niet mocht doen wat je het liefste wilde, omdat je daar later geen brood mee kon verdienen. Of het benauwde dorp waar iedereen zo op elkaar lette dat je nauwelijks kon gaan en staan. Waar je altijd stiekem jaloers was op die ene rebel die wel deed waar hij zin in had, en er mee weg kwam, omdat hij zijn brommer had opgevoerd en verder niemand zo hard kon rennen. Dat is geen Stambewustzijn. Dat is heel erg beschadigd Stambewustzijn.

In het echte, onbeschadigde Stambewustzijn staat de zorg voor elkaar en de omgeving centraal. Ooit leefden we harmonieus met onze omgeving in stammen op grote stukken land. Mensen in die stammen voelden zich geen individu. Ze waren lid van de stam. Stammen gingen doorgaans vreedzaam met elkaar om. Maar soms gebeurde er wat en nam de ene stam wraak op de andere, waarna er wederwraak kwam, tot een stamhoofd het genoeg vond en voorstelde tot een verzoeningsritueel, een vredespijp bijvoorbeeld. Ook binnen de stam werden grote conflicten op die manier opgelost: beide partijen werden gehoord, hun intenties tot handelen werden besproken, ieders intentie om genoeglijk samen te leven werd gehoord, het geheel werd bezegeld met een verzoenend ritueel en de harmonie was hersteld. Eigenlijk precies wat jullie in Project P doen.

Naast het Stambewustzijn is (rond 1750 v. Chr.) het Individualiserend Bewustzijn ontstaan. Het voert nu te ver om de hele geschiedenis van de Bewustzijnsvormen samen te vatten in deze brief, maar het komt er op neer dat het Stambewustzijn beschadigd is geraakt. Sinds de wereldoorlogen is die beschadiging alleen maar groter en groter aan het worden, en hebben we het Individualiserend Bewustzijn algemeen als vervanger omarmd (een enkeling daargelaten die het Verenigend Bewustzijn verkiest). Wat we dus nu hebben zijn een heleboel individuen die toch vaak in stamverband moeten functioneren in klassen en bedrijven etc., maar die daar niet volgens een stamtraditie in opgegroeid zijn. Die niet de lessen van de voorouders overgeërfd hebben, die het wiel dus zèlf uit moeten vinden in hun samengestelde, vaak opgelegde stam. En ‘zelf’ roept geen Stam- maar Individualiserend Bewustzijn op. Weg groepsgevoel, weg Stambewustzijn. En zo, kort door de bocht, ontstaat pesten.

Wat Project P heel mooi doet is deze Bewustzijnsvormen combineren: het gepeste individu volgen, de groep daarmee confronteren. De individuele reacties uit de groep horen en daarna de groep als groep aanspreken, hoe gaan ze het vanaf nu doen? En dan een bezegelende groepsactiviteit, het verzoeningsritueel. En ziedaar, er ontstaat Stambewustzijn waar ‘zorg voor elkaar’ weer tot de ongeschreven groepsregels begint te behoren. Jij als presentator die zelf even onderdeel van de groep lijkt te zijn, is daar cruciaal voor. Daarom werkt Project P. Juist omdat het op gelijk niveau in de groep wordt besproken. Er zijn geen artificiële leiders (lees leerkrachten en mentoren) die ‘groepsharmonie’ opleggen. Want deze volwassenen staan feitelijk buiten de groep, zij horen bij de groep van werknemers van de school. Nee, in Project P creëert de groep hun Stambewustzijn zelf. En daarmee kan niemand dat stuk maken. Zelfs geen juf die dreigt dat het zo moet blijven. Maar uiteindelijk werkt het alleen als de school zelf een grote stam wordt, waarbinnen de klassen als families functioneren. De school als grote stam vol leerlingen en leraren, met een gezamenlijk doel: samen wijzer worden.

Daar ging het mis met de school in de uitzending van vanavond. Ze lieten Project P niet toe in hun beschadigde stam, ze sloten de gelederen. En dan? Is het gesprek dan klaar? Is het programma daarmee gedoemd om te stoppen? Ik denk het niet. Ik denk dat dit een leermoment kan zijn voor iedereen. Het moment waarop we inzien dat we allemaal in een beschadigd Stambewustzijn leven. Als iedereen dat gaat zien, door buiten zijn of haar eigen denkraam of Bewustzijnsvorm te kijken, kan pesten tot het verleden gaan behoren. Net als de andere uitwassen van deze vergroeide norm. Daarom pleit ik bij deze voor een doorstart van Project P. En ik zou graag eens met je om de tafel gaan om te kijken hoe de Bewustzijnsvormen daarbij kunnen helpen.

Met vriendelijke groeten,

Karin Koetsveld

P.S.: Ik heb deze brief ook als blog op de website van Bewustzijnsvormen gezet, omdat wij zelf in het proces zitten van ontdekken hoe we het beschadigde Stambewustzijn het beste kunnen herstellen, en Project P daar een heel goed voorbeeld van en initiatief voor vinden. Onze missie is toegang tot gezond en bruisend Stambewustzijn voor iedereen: http://www.bewustzijnsvormen.nl/activiteiten/herstel-van-het-stambewustzijn/

P.P.S: Gefeliciteerd trouwens met je WK-hit! Da’s ook een typisch Stambewustzijn-lied: wij-Nederland, wij worden kampioen :)

This entry was posted in Blog. Bookmark the permalink.

Comments are closed.