Het wonder van Mondragon

Het Verenigend Bewustzijn in de praktijk.

Mondragon is een plaatsje van 24.000 inwoners in Baskenland, in het noorden van Spanje. Terwijl het hele land zucht onder de crisis, heeft dit dorp daar weinig of geen last van. Dit is zo opmerkelijk, dat managers van overheidsinstellingen, bedrijven en banken uit heel Europa langskomen om zich te laten voorlichten over dit ‘wonder van Mondragon’: de radicaal andere aanpak van het bedrijfsleven.

Wat er zo anders is, wordt heel duidelijk als we het bekijken vanuit de Bewustzijnsvormen. De meeste  bedrijven hebben de structuur van een piramide: de directie aan de top, daaronder een wat bredere laag van managers en onderaan de brede basis van de uitvoerenden. De directie, die vaak ook de eigenaar van het bedrijf is, moet er voor waken dat er voldoende wordt verdiend en zorgt er dus voor dat het marktaandeel van het bedrijf tenminste behouden blijft. Maar het liefst wordt er meer verdiend. Dat betekent een groter marktaandeel en dus concurrentie met andere bedrijven in dezelfde of soortgelijke sector. Vanuit de Bewustzijnsvormen gezien, is dit een typisch voorbeeld van het Individualiserend Bewustzijn. Je zorgt voor jezelf (je eigen bedrijf) en het is geen enkel probleem als dat ten koste gaat van andere bedrijven.

In Mondragon zijn alle bedrijven coöperaties. Dat wil zeggen dat de werknemers tegelijk eigenaar van het bedrijf zijn. Je koopt je aan het begin van je loopbaan in, en de coöperatie koopt je weer uit als je vertrekt of met pensioen gaat. In de tussenliggende tijd krijg je salaris, dat bepaald wordt door de totale prestaties van het bedrijf in relatie met het aantal uren dat je werkt. Besluiten worden genomen na input van deskundige personen in of buiten de coöperatie, maar niet door een bovenaan staande directie. Het besluit ontstaat democratisch volgens het principe van ‘één man/vrouw, één stem’. Daarnaast is er voortdurend overleg met de andere coöperaties: als het binnen één sector minder goed gaat en een andere coöperatie heeft meer mensen nodig, dan kunnen mensen overstappen naar het bedrijf dat nu groeit. Zelfs de universiteit is een coöperatie. Daarvoor hoef je niet eerst een vooraf bepaalde studie te doen, maar de knapste koppen van de verschillende coöperaties nemen zitting in de universiteit en vormen zo een ‘denktank’ die ten dienste staat van alle coöperaties.

Kenmerken van Mondragon zijn dus: samenwerking, zowel binnen de coöperaties als onderling; gelijkwaardigheid; gebruik van de kennis, kunde en het inzicht van mensen voor allen die daarvan kunnen profiteren; gezamenlijk en flexibel inspelen op marktontwikkelingen. Het verschil met het Individualiserend Bewustzijn van de meeste bedrijven is: geen hiërarchie, geen verschil in beloning, geen concurrentie. Het ‘wonder van Mondragon’ is in alle opzichten gebaseerd op het Verenigend Bewustzijn. Het werkt hier helemaal in de (dagelijkse) praktijk.

In de hele westerse wereld zien we dat bedrijven die functioneren volgens het denkraam van het Individualiserend Bewustzijn het nu zo moeilijk hebben, dat er van een algehele crisis gesproken wordt. Maar dat gaat niet op voor de coöperaties van Mondragon. Omdat Mondragon uitgaat van een andere Bewustzijnsvorm, kan je de vraag stellen of het Individualiserend Bewustzijn niet zelf haar grenzen heeft bereikt. Goed beschouwd lijkt het er sterk op dat deze Bewustzijnsvorm bezig is aan zichzelf ten onder te gaan, in elk geval binnen de huidige bedrijfsvorm, – organisatie en – denkraam. Mondragon zou wel eens de oplossing kunnen bieden omdat het uitgaat van een andere Bewustzijnsvorm: het Verenigend Bewustzijn.

© Maart 2012, Krijn Koetsveld.

Zie ook de VPRO documentaire http://tegenlicht.vpro.nl/afleveringen/2011-2012/Mondragon.html

This entry was posted in Blog. Bookmark the permalink.