Geen participatiesamenleving, maar wat wel?

Mijn vorige blog eindigde ik met de constatering dat ’participatiesamenleving’ een betekenisloze, multi-interpretabele en dus manipulatieve term is, waar je qua betekenis van alles en nog wat aan kan hangen. Zo noemt de regering de nieuwe wet rond werk en inkomen de ”Participatiewet”, waarmee zij willen bereiken dat mensen meer deelnemen aan arbeid. Daarmee wordt ’deelnemen’ versmalt tot ’deelnemen aan arbeid’. Dan hadden ze het toch beter ’wet op arbeidsparticipatie’ kunnen noemen, want nu wordt de suggestie gewekt dat hun term ’participatiesamenleving’ ook te maken heeft met deelname aan arbeid. Maar ’de samenleving’ is oneindig veel meer dan arbeid alleen. Zo rolde ik van de ene vrijdagvraag in de volgende: ”Als ’participatiesamenleving’ niet omschrijft wat er nu in de samenleving verandert, wat dan wel?”

De term ’participatie’ had me dus toch geraakt. Ik realiseerde me dat pas goed toen ik deze week terugreed van een bijeenkomst, die veel meer was dan de aankondiging ’lezing’ deed vermoeden. Ik kwam er het een en ander vertellen, maar deze tijd kenmerkt zich toch vooral doordat het mogelijke antwoord op één vraag alleen maar meer vragen oproept. In deze genoeglijke kring was het mogelijk om echt met elkaar in gesprek te komen over de vraag, hoe we naar de huidige veranderingen kunnen kijken. En dan liefst zo, dat er enig overzicht zou ontstaan, want dat geeft toch wat meer rust dan de hectiek van alledag, waardoor je er eerder nog minder mee uit de voeten kan.

We lezen steeds meer verhalen over wat er niet klopt, over wat stiekem gebeurt. Bijvoorbeeld over ons voedsel en als je voelt hoe je lichaam daarop reageert, wil je al snel je eetgewoonten aanpassen. We zagen dat het daarbij gaat om bewuster ervaren van je eigen gevoel, je eigen intuïtie;  het gaat om authenticiteit. Dat maakt regels en (dieet)voorschriften min of meer zinloos, want die komen immers niet van binnenuit… Ook de emotionele rollercoaster die veel mensen nu ervaren, is zo’n persoonlijk proces: van loslaten, inzicht krijgen, verwerken van wat ooit is weggestopt. Alles komt aan het licht en daarbij gaat het soms zo diep, dat je er lijfelijk de pijn van voelt en verwerken moet. Dat draait om persoonlijke dingen, maar ook om oude gewoonten en culturele patronen, die je eerder belemmeren dan ondersteunen. Ik moest denken aan het boek ’Buiten de lijntjes’(van Sir Ken Robinson – uitg. Spectrum) waarin uitgelegd wordt hoe ons onderwijssysteem persoonlijke creativiteit afstompt, terwijl onze samenleving voor zulke immense problemen staat, dat die niet meer zonder nieuwe, creatieve invallen zijn op te lossen. Echte creativiteit lukt alleen als je jezelf kan zijn; als je authentiek bent.

Onderweg terug verbaasde ik me er over, hoeveel aspecten we in een paar uur besproken hadden. Protesteren tegen alles wat er mis is, lijken we niet meer te doen. We trekken niet meer massaal met spandoeken naar het Binnenhof. Maar we tekenen nu wel een petitie van Avaaz, en zijn niet tevreden als we wereldwijd 1.000.000 medestanders hebben; er kunnen er immers altijd meer bij? Dat is ook zo’n cruciale verandering: we gebruiken geen argumenten meer, we laten alleen klip en klaar weten dat we vinden dat zoiets niet kan. Gewoon omdat het niet menselijk is. Omdat het zo voelt. En nu doen we dat wereldwijd. Dat is ook participatie, bedacht ik: meedoen. Maar van een veel wezenlijker niveau: dat van menszijn…

Ik doe de avond hopeloos tekort door er zo maar een paar punten uit te lichten. Dat alles met alles samenhangt, werd bijna tastbaar. Ook in de ervaring van hoe de kosmische energie nu werkt, wordt het duidelijk. Terwijl de energie altijd van het ene punt naar het andere stroomde, ontstaat er nu een energiebol tussen twee punten. De energie stroomt niet meer, de energie is; dankzij de verbinding tussen die twee.

Ik dacht terug aan een andere avond, kortgeleden, waarbij we in de groep constateerden dat heel veel bijeenkomsten afgezegd worden. Alles wat een afzonderlijke richting heeft, een afgeronde visie of een leider, loopt nu leeg. Laten we nu massaal deze vorm los? Als dat zo is, lijkt het er op dat we nu in snel tempo het Stambewustzijn achter ons laten, voor zover dat nog gestuurd wordt door een Stamoudste, een vaste visie of leefregels. Tegelijk ontstaan er ontmoetingen die heel intens en waardevol kunnen zijn, en waarbij niet eens nagedacht wordt over het hoe, het waarom en of het contact zal voortduren. Vanuit de theorie van Bewustzijnsvormen bekeken, is dat die andere Bewustzijnsvorm, die ’samen’ hoog in het vaandel draagt: het Verenigend Bewustzijn. Ruilen we het oude Stambewustzijn dan in voor het Verenigend Bewustzijn?

Ik heb het gevoel van niet. Misschien laten we inderdaad vormen van Stambewustzijn los, waarbij één visie of één persoon het voor het zeggen heeft. Maar de warmte van gezin, familie, club en vrienden blijft – en wordt sterker, lijkt het. Misschien doordat het andere aspect, van het Verenigend Bewustzijn, er nu steeds duidelijker bijkomt? We experimenteren nog met de vormen, waardoor we het niet altijd en overal direct herkennen (Een goed voorbeeld is hoe het verkeer veranderd. Jongeren geven steeds minder om de auto; ze gebruiken alle soorten vervoer en voor hen is het net zo belangrijk is dat ze daarbij anderen ontmoeten. Zie de uitzending van Tegenlicht 16 febr. j.l.: http://tegenlicht.vpro.nl/afleveringen/2013-2014/hoe-raken-wij-de-auto-kwijt.html).

Maar toch is dat voor mijn gevoel nog niet de grootste verandering. Ik denk dat je die ook niet moet zoeken in grote, uiterlijke dingen. Ook niet in iets als ’participatiesamenleving’, al raakte dat woord me eerst dus wel. Maar als ’participatie’ het meedoen is in een sfeer, zoals deze avond ontstond, zit je voor mijn gevoel dichter bij de essentie van wat er nu wezenlijk aan het veranderen is. Al pratend ontdekten we dat de strijd er uit is. Je vecht niet meer met een ander, voor of tegen een standpunt of doel. Misschien vecht je nog een poos met jezelf, om jezelf uiteindelijk zover te bevrijden, dat je echt en helemaal jezelf kan zijn. En je elkaar van daaruit kan vinden, samen kan optrekken en creatief kan worden in het ontdekken van nieuwe mogelijkheden en oplossingen. Hoe ziet dat er uit? Hoe bereik je dat? Niet door iets van ’buiten’, want het is vooral een heel uniek, persoonlijk, innerlijk proces. Daarbij komen uiteindelijk alle drie de Bewustzijnsvormen samen in het hebben van ’overzicht’. Dat geeft je de stilte en de rust van de adelaarsview; van ’Volgroeid Bewustzijn’. Of, zoals één van de deelnemers die avond zei: ”Voor mij is dat de waarnemer. En dat is vrijheid.” Echte vrijheid zit van binnen.

De tijd lijkt er helemaal rijp voor. Ik heb het gevoel dat deze chaotische tijd niet voor niks ook een afbraaktijd is: loslaten en opruimen wat niet meer past bij wie we werkelijk zijn. Zo ontstaat ruimte voor nieuw leven en dat is vooral nieuw Bewustzijn. Bewustzijn dat steeds verder groeit tot het de staat van Volgroeid Bewustzijn bereikt. Dat voelt niet als vrijheid – dat is vrijheid.

Krijn Koetsveld.

This entry was posted in Blog. Bookmark the permalink.